STEENATELIER

Restauratie pastoorgraven:

Vóór restauratie	Ná restauratie

Restauratie begraafplaats Haaksbergen:

Vrijwilligers Arfgood onmisbare schakel in herstel oud 'juweeltje'.

Uit dagblad TCtubantia

BUURSE - Als jong kind ondervond Dini Woudenberg (58) al de aantrekkingskracht van het 'oald'n karkhof. „Ik vond de plek van meet af aan mooi. Het kerkhof had wel iets, het was er een beetje geheimzinnig."
Dini zit in een klein clubje vrijwilligers dat betrokken is bij het herstel van de intieme begraafplaats. Een juweeltje, zo betitelde betrokkene het 'oald'n karkhof bij de start van de ingrijpende 'oppoets-beurt' begin dit jaar. Nu glimt het 150 jaar oude kleinood weer als nieuw.
In het herstel van de begraafplaats, dat verscholen ligt achter de NH Kerk aan de Alsteedseweg, speelt het gedreven groepje vrijwilligers een sleutelrol. Het zijn leden van de één jaar oude heemkundegroep Arfgood Buurse. Het 'oald'n karkhof is hun vuurdoop. De tand des tijds had hard toegeslagen op het idyllisch gelegen kerkhof Verwilderd groen, vermolmde graven bedekt onder dikke plakken humus. Niet verwonderlijk als je bedenkt dat grafdelvers voor het laatst in 1922 in actie kwamen.
Dini: „Voor de meeste mensen is het misschien een 'ver-van-mijn-bedshow'. Niet voor ons. Het is begonnen vanuit Arfgood. Je wilt dingen behouden, omdat je ze mooi of interessant vindt. Al snel kwam het idee om ons te richten op het kerkhof."
Arfgood had de wind mee, maakt Dini duidelijk. „We waren op zoek naar subsidie. Uitgerekend dit jaar was er geld beschikbaar vanwege het Jaar van het Religieus Erfgoed." Met steun van veel partijen, waaronder de gemeente Haaksbergen en het Prins Bernhard Cultuurfonds, kon het plan handen en voeten krijgen. Begin dit jaar werd voor een zaal vol betrokkenen het startsein gegeven voor het herstel. De inbreng
van Dini en haar collega-vrijwilligers vormde het broodnodige sluitstuk om de operatie financieel haalbaar te maken, werd toen ook gememoreerd.
Sinds dat moment waren in wisselende samenstelling steeds enkele vrijwilligers van Arfgood op het oald'n karkhof te vinden voor herstelwerk. Er lag een stevige taak om het verwilderd groen grondig aan te pakken en het hele terrein te ontdoen van dikke plak humus en diep ge worteld onkruid. Het herstel van de graftekens (zie kader) en de vernieuwing van het hekwerk en toegangsweg is door professionals gedaan.
Dini: „Wij hebben als dames al het hark en schoffelwerk op ons genomen. Dat was af en toe best zwaar. Op het middenterrein was er veel hardnekkig onkruid. Dat betekende flink sjorren. Sinds we dat werk klaar hebben, ziet het er al echt anders uit."
De vrijwilligster heeft zich met overgave op haar taak gestort. „Werken in de open lucht is hartstikke mooi. Lekker om buiten bezig te zijn. En geschiedenis trekt me. Het mes snijdt zo aan twee kanten. En ik heb eens begrepen dat een van mijn voorouders mede-oprichter is geweest van de kerk en van het kerkhof. Hij ligt onder een van de houten graftekens. Dat geeft er een extra dimensie aan."
Toen Dini nog jong was, oefende het kerkhof al grote aantrekkingskracht op haar uit. „Ik vond de plek altijd al mooi. Speelde er als kind, al mocht dat niet. Het kerkhof had wel iets, het was er een beetje geheimzinnig. Daar was ik niet bang voor."
Zij ziet zeker toekomst voor het kerkhof. „Het is een mooie stilteplek. ]e kunt er heerlijk zitten mijmeren, uitziend over het landschap. Je kunt je gedachten laten gaan over vroeger, hoe het geweest zou zijn. Het maakt je bewust van je wortels."

'Marmer impregneren deed je met een ui'

Patrick Olthof van grafsteenspecialist Nieuwkamp in Borne is nauw betrokken bij het herstel van de graftekens op het Buurser 'oald'n karkhof. Hij heeft alle grafstenen die naar het bedrijf zijn getransporteerd voor herstel in zijn handen gehad.
Grote boosdoener, naast de invloed van weer en wind, zijn verzakkingen. Een kwetsbaar punt ook bij nieuwe graven. Het belangrijkste werk is door-. gaans onzichtbaar, zegt Olthof: het fundament voor de graven. Je moet vaak diep de grond in om met een poer (een betonnen steun) een stabiele grondlaag te bereiken. Uit kostenoverwegingen gebeurt dat lang niet in alle gevallen, schetst Olthof.
Voor het kerkhof in Buurse heeft Nieuwkamp van een aantal graven de fundering vernieuwd. Maar het meest aansprekend voor de bezoekers zijn natuurlijk de graftekens. Op het oald'n karkhof zijn zeventien grafmonu-
menten behouden gebleven. De meesten tussen de 80 en 150 jaar oud. Veel graven waren met eenvoudige houten palen aangegeven. Die hebben de tand des tijds niet overleefd. Heel bijzonder vindt Olthof de zandstenen zuil uit 1891 voor G. J. Bos en zijn echtgenote G. H. te Riet. „Vroeger werd de afgebrokkelde zuil gebruikt als symbool van het gebroken leven." Naast grafmonumenten van zandsteen, hardsteen en marmer zijn enkele monumenten uitgevoerd in beton. Olthof verbaast zich over de verfijnde technieken die zijn toegepast. Over het in gestort beton uitgevoerde grafteken van Johanna Burgers Hannink: „Dit heb ik nog nooit eerder gezien." Voor het bijwerken van de letters op grafstenen gebruikt Olthof gewoon standaard lakverf. „Bij normaal wit marmer moet je rond de letters wel eerst impregneren, marmer zuigt. Tegenwoordig schuur je de poriën dicht. Vroeger gebeurde dat met een doorgesneden ui."